Een overzicht van nieuw te vinden freejazz. Een plaats om met anderen van gedachten te wisselen over freejazz, free music, moderne jazz, folk jazz en avant-garde jazz.
Showing posts with label Worldjazz recensie. Show all posts
Showing posts with label Worldjazz recensie. Show all posts
Rufus Cappadocia - Songs For Cello (Cappadociasongs Bmi; 2007) ****
Frank London - Invocations (Tzadik, 2000) ****
Depressief? Melancholische bui? Zin in eenzame emotionaliteit? Dan kan ik deze CD's ten zeerste aanbevelen. Wat trompettist Frank London enkele jaren geleden al deed op het Tzadik label, doet cellist Rufus Cappadocia nu op zijn eigen label : een immens treurig stukje muziek brengen, en dat een ganse CD lang, zonder enige emotionele wijziging, zonder enig moment van speelsheid en vreugde, zonder enig teken van hoop, zonder enig licht .... enkel treurnis, droefnis, gejammer, geweeklaag, machteloosheid, ingetogen somberheid, ... Het paradoxale is wel dat de muziek qua uitdrukkingskracht uitzonderlijk hoog is, uiteraard mede geholpen door de bewust volgehouden eentonigheid. De kracht ligt dus niet in de muziek zelf, zoals harmonische opbouw, ritmeveranderingen en zo, want die zijn hier dun gezaaid, wel om de melodische kracht en de expressieve kracht van het instrument. Hoewel Frank London niet solo speelt - er is meestal ook een even monotoon harmonium, of een bas te horen - gaat het in beide albums in wezen toch om één muzikant die eenzaam in het universum staat, alleen in de grote kilte, klein en onbetekenend, een nietige korrel stof tegenover het oneindige, uiteraard met spirituele en religieuze ondertoon. Beide muzikanten lenen ook ideeën uit het brede culturele arsenaal aan genres uit de wereld, joodse cantoriaanse zang bij London, maar ook de blues, de jazz, ottomaanse, midden-oosterse muziek, en beiden slagen er ook in om hun instrument maximaal te benutten : bij London langgerekte verschuivende tonen, bij Cappadocia snerpende dubbele tonen. Werkelijk knap, melodisch en expressief. Maar hou de zakdoek maar bij de hand.
Het Middellandse-Zeegebied is de bakermat van alles wat met fusie en wederzijdse beïnvloeding te maken heeft, de plaats waar de grote culturen van de hele wereld samenkwamen, met uitzondering van de oorspronkelijke bewoners van Amerika. En uiteraard zou ook de jazz er ook aanspoelen, de zwoele en emotionele klanken opslorpend van de Arabische, Perzische, Ottomaanse muziek. In die tussenzone is ook onwaarachtig veel kitsch te vinden, veel ervan is verwesterst voor night-club omgeving met buikdanstoestanden, of elektronica, of een nog ergere mix.
In mijn lijst van aanbevelenswaardige albums waar de integratie knap is gebeurd, kan ik volgende muzikanten aanraden.
Perzisch
Hafez Modirzadeh - People's Blues - Iraanse saxofonist die met People's Blues een schitterend jazz album brengt, met zeer sterke invloeden van de Perzische klassieke muziek in zowel toonaarden als ritmes. Dit album is gebracht ter nagedachtenis aan de Koerdische slachtoffers van de eerste golfoorloog. Zeer sterk en ten onrechte ongekend. Tracks kunnen worden beluisterd op zijn site (het duurt wel even voor die opent, geduld dus!).
Arabisch
Ahmed Abdul Malik - Jazz Sahara, Jazz Sounds Of Africa - Eén van de eersten die begin jaren '60 jazz en Noord-Afrikaanse muziek vermengde. Abdul Malik speelt zelf bas en "oud". Luister naar Isma'a.
Maurice El Medioni - Café Oran. El Medioni is een joodse Algerijn die pianist was in nachtclubs in Oran en Algiers in de jaren '60 en '70. Vreemde mix, maar wel zeer leuk en lekker authentiek. Luister naar Moel Medio.
Rabih Abou-Khalil - The Cactus Of Knowledge, The Sultan's Picnic, en vele andere. Rabih Abou-Khalil brengt een onwaarschijnlijk wervelende, soms grappige en vaak emotionele echte integratie van jazz en Arabische muziek, van een moeilijk te vatten ritmische complexiteit. Bijna al zijn albums zijn de moeite. Luister naar Lamentationen zie ook video hieronder van "Ma Muse s'amuse".
Gilad Atzmon - Exile - Israëlische muzikant met zeer sterk engagement voor vrede in het Midden-Oosten, en hij speelt voornamelijk jazz met Arabische invloeden. Exile is volgens mij zijn beste, met absoluut schitterende momenten. Zijn laatste "Musik" is best te mijden (hij wil té veel, en creëert hierdoor een pretentieuze toestand). Luister naar Al Quds.
Anouar Brahem - Thimar - De Tunesiër Anouar Brahem is de meester van de mooie melodie, de knappe arrangementen en de technische virtuositeit op de oud. Zijn CD's met enkel Arabische instrumenten vind ik de beste, maar de meer jazz-gerichte met John Surman of Jan Garbarek zijn sterke aanraders. Luister naar sound samples
Sami Moukaddem - The Crest Of A Wave. Iers-Libanese gitarist. Leuke integratie van jazz met Arabische muziek, is duidelijk bij Rabih Abou-Khalil ideeën gaan halen. Luister naar March Of The Lemmings, hoewel er ook heel wat rustiger stukken op de CD staan.
Fayçal Salhi - Timgad - Frans-Algerijnse gitarist en oud-speler, dit met Timgad een prachtig synthese-album heeft gemaakt. Luister naar Entre Deux Mondes
Wajdi Cherif -Phrygian Istikhbar - Tunesische pianist die ook een prachtige integratie van genres tot stand brengt. Kent zijn jazz zeer goed. Luister naar Voyage.
En dan is er natuurlijk ook nog de Belgische pianiste Nathalie Loriers, die ook invloeden van rond de Middellandse Zee in haar muziek verwerkt. Luister naar L'Auberge Des Femmes, en zie ook bespreking van L'Arbre Pleureop deze blog.
... en dan twee meer fusion-georiënteerde CD's:
Dhafer Youssef - Malak - Tunesisch power-zanger en oud-speler, brengt Arabische fusion, met jazz-instrumentatie, en bij momenten echt sterke muziek. Ondanks zijn krachtige zang, is die zeer gevoelig en precies. Malak vind ik zijn beste, met o.a. Markus Stockhausen en Nguyen Le. Luister naar A Kind Of Love
Jonas Hellborg - Aram Of The Two Rivers - Zweedse superbassist brengt acoestische fusie van fusion met wereldjazz met Syrische muzikanten op viool, ney en percussie. Luister naar Salah Al Din
Turks
Kudsi Erguner - Ottomania - Kudsi Erguner is één van de beste ney-spelers (Turkse fluit) in de sufi traditie. Speelt meestal traditioneel, maar op Ottomania wordt hij bijgestaan door enkele top-jazzmuzikanten uit Europa en de US. Luister naarSemai
Okay Temiz - Istanbul da Eylül - Temiz is een meesterpercussionist die met vele jazz-muzikanten, onder wie ook Don Cherry, heeft gespeeld. Istanbul da Eylül is uitzonderlijk sterk, met Sylvain Kassap en Lennart Aberg op sax. Maar er is nog veel goeds te vinden in zijn discografie.
Barana & Co - Live At The Music Meeting - Nederlands-Turks ensemble met o.a. Behsat Üvez op zang, Ernst Reijseger op cello, Steven Kamperman op clarinet. Zeer mooie CD. Luister naar Halai
Alain Blesing - Yörük - Prachtig album van deze Franse gitarist met het Senem Diyici kwartet.
Natuurlijk is er ook nog Don Cherry, met onder andere Live In Ankara, waar hij traditionele Turkse muziek, samen met een Turks ensemble, op zijn eigen manier omzet naar jazz.
Armeens
George Mgrdichian - One Man's Passion - Schitterend album van deze Armeense oud-speler, met Souren Baronian op sopraan saxofoon. Luister hier naar een sound sample
David Yengibarjan - Pandoukht - Armeens accordeonist die hier met Frank London op trompet en een Hongaarse band een stukje prima muziek brengt. Gaat al meer in de richting Oost-Europese en balkanmuziek. Luister naar Ouverture
Kijk naar videoclip van Rabih Abou-Khalil en band met "Ma Muse s'Amuse" :
Jazz en Oosterse muziek hebben al decennia-lang wederzijdse invloeden gehad. Don Cherry heeft cursussen "karnatische zang" gevolgd in India, Coltrane integreerde de lange raga-structuur in zijn latere muziek, en recent nog François Carrier in zijn dubbel-CD Happening. Anderzijds zijn er veel Indische muzikanten die mee het gezicht van de jazz van vandaag bepalen, zoals Vijay Iyer en Rudresh Mahanthappa.
Zoals "Rootsworld" het uitlegt : "The late Don Cherry, the trumpet player who performed with saxophonist Ornette Coleman's "harmolodic" bands, explained that the symbiosis between Hindustani music and jazz comes from the fact that to a greater extent than having notes, Indian music has tones - 36 of them to an octave, so that there is a greater potential for playing "between the notes" and creating what is called free jazz.
However, unlike American jazz, or other western music, Indian music is built around the rag or melody, which the individual artist clothes and makes new with improvisation and variation each time the melody is performed. On the liner notes of his album, Ravi Shankar Plays Three Classical Ragas in 1956, the artist explained the very minor role of harmony, saying, "Indian music is modal by nature, and though harmony may be present in its simplest form, it is inherent, rather than deliberate. For the better and finer enjoyment of Indian music, Western audiences should forget about harmony and counterpoint or the mixed tone colors which may be considered the prime essentials of a symphonic or similar work, and relax rather in the rich melody and rhythm, and with the exquisitely subtle inflections through which the atmosphere of a Raga is built up."
In de meer oprechte mix van de integratie van beide muzikale tradities, kan ik de volgende aanraden, een beetje naar ieders smaak.
Azopa - Makahia - Een prachtig Hongaars/Frans/Oostenrijks improv album met viool, bas en percussie (Zoltan Lantos, Patrice Héral, Achim Tang) - zie cover hierboven. Luister naar Daksha.
Ravish Momin - percussionist die meer in de avant-garde sfeer zit. Heeft enkele zeer mooie CD's uitgebracht. Zie bespreking van Miren (A Longing) , zijn laatste CD.
Rajesh Metha - deze trompettist brengt ook zeer avant-garde vrije improvisatie met zeer sterke, vooral zuid-Indische invloeden. Afwisselend prachtig en irritant.
Natraj - Meet Me Anywhere, Deccan Dance. Improv Indische jazz met Phil Scarff, Mat Maneri, Jerry Leake, en andere : prachtige en ritmisch complexe muziek. Luister naar Footwear
Kamala - Indian Song Book - een Zwitserse groep met sax/clarinet, piano, bas en drums die zeer melodieuze jazz brengt : luister naar Oru Mandiram
Jonas Hellborg - Kali's Son - Zweedse superbassist brengt fusion-achtige Indiase muziek, met elektrische sitar en percussie : onwezenlijk en een totaal eigen genre. Luister naar Kali's Son
Shakti - Saturday Night In Bombay - Volgens mij één van de beste Shakti albums - dit is geen fusion, wel jazz-beïnvloede Indische muziek. Luister naar Bell'Alla
Jan Garbarek - Ragas and Sagas - Garbarek brengt zijn ijskoude Noorse klank in lijn met de warmte van de Indische muziek, en door hun wijdsheid vinden ze elkaar prachtig. Luister naar Raga 1.
L. Shankar - Vision -Deze muziek is gewoon anders. Zeer sterke muziek. Shankar op zijn 10-snarige stereofonische dubbele viool, Garbarek op sax en Palle Mikkelborg op trompet. Luister naar All For You.
Mukta - Dancing On One's Hands - Frans/Duits/Indisch ensemble, iets meliger en toegankelijker, maar bij momenten wel leuke sound. Luister naar Shady Side
En dan zijn er natuurlijk de Indische jazz-muzikanten die hun muzikale achtergrond laten doorschemeren bij momenten, maar toch vooral jazz spelen.
Rudresh Mahanthappa - Black Water, Codebook - Indische saxofonist die met pianist Iyer al een reeks prachtige albums heeft uitgebracht.
Vijay Iyer - Blood Sutra, Raw Materials, Reimagining - Indische pianist die met saxofonist Mahanthappa al een reeks prachtige albums heeft uitgebracht.
Rez Abbasi - Snake Charmer - Abbasi is een sterk gitarist, die ook zijn eigen sitar-gitaar heeft laten maken. Snake Charmer is nog OK, maar mocht hij nog wat meer eenvoud nastreven, zijn muziek zou echt sterk zijn.
Trilok Gurtu - meesterpercussionist, die meer fusion geïnspireerde muziek maakt. Heeft wat last met de juiste stijl te vinden.
Dus, er vinden leuke dingen plaats in die kruisbestuiving van verschillende culturen. Het klinkt niet altijd geslaagd of smaakvol, maar er wordt gezocht naar nieuwe uitdrukkingsvormen die soms wel zeer succesvol zijn. Ik hoop dat bovenstaande al een richting kunnen aangeven.
Al in de late 60-er jaren speelde Archie Shepp met Noord-Afrikaanse traditionele muzikanten, toen in Algiers, nu in Marokko. De tekst op de LP van 1969 las als volgt : "Sounds of creative freedom revealing possibilities and departures beyond the accepted music-forms and expressions. It is not surprising that the seriousness of the NEW music coincided with an awakening/awareness of East-West Pan Africanism and the efforts to reveal an alter culture and spiritualism, since Sound has always been the main expression of this culture, and the Innovators/Musicians of the NEW music; by their insight into our times, their dedication to fresh/er ideas had to project this music into our minds ... synthetic as they have become in present-day reality ... to display another direction into our Art Forms". Bent u er nog? Dit soort taaltje was toen natuurlijk in, maar de essentie ervan is voor dit album nog altijd even waar. In elk geval heeft Shepp altijd open gestaan voor andere muzikale ervaringen, toen net zo goed als nu, en hoewel hij doorheen de jaren zijn gevoel voor avontuur wat kwijt is geraakt, heeft hij zijn muzikaal gevoel, zijn ongelooflijke technische vaardigheden op de tenor, of het spelplezier meer dan intakt weten te houden. En op die vlakken is dit album duidelijk een winner. De Marokkaanse Gnawa zijn afstammelingen van de slaven die door de Arabieren naar het noorden werden gebracht, en en hun muziek gaat terug naar die tijd, Afrikaanse ritmes vermengend met Arabische muzikale invloeden. Op dit album leidt dat, in samenspel met de jazz van Shepps kwartet, tot zeer intense, hypnotische muziek, met een ritmesectie inclusief de piano die het geheel voorwaarts jaagt, en zo zouden ze uren kunnen doorgaan, en Shepp zelf soloot boven het geheel uit, afgewisseld met de traditionele vocals. En Shepp is absoluut fantastisch, hij houdt de aandacht vast, jammerend, huilend, jubelend, schreeuwend op zijn tenor, zoals in zijn beste dagen. Verwacht geen complexe harmonische evoluties in deze muziek, want dat is ook de bedoeling niet, het gaat hier om ritme en het creëren van een gemeenschappelijk muzikaal begrip en ervaring. Dar Gnawa wordt geleid door Maalem Abdellah Gourd, die ook de lead vocals voor zijn rekening neemt, en Abou El Gourd, Abdelkader El Khlyfy, Khalid Rahhili and Nourredine Touati, spelen percussie, traditionele snaarinstrumenten en achtergrond zang. De Westerse muzikanten zijn Wayne Dockery op bas, Steve McCraven op drums en Tom McClung op piano. Shepps muziek is sterk veranderd over de decennia heen, van echte free naar meer mainstream, en was een tijdje een beetje de richting kwijt, zoekend naar nieuwe stijlen, maar zelden succesvol. Het is dus fantastisch om hem hier in absolute bloedvorm terug te vinden, vol enthousiasme en intensiteit, duidelijk genietend van het samenspel met de Marokkaanse muzikanten. Een prima album!
De echtgenoten Natsuki Tamura (trompet) en Satoko Fujii (normaal piano, maar hier enkel op accordeon), hebben iets met katten (niet enkel bij Gato Libre, maar ook op enkele van hun andere CD's staan katten op het hoesje). Daarnaast zijn beiden muzikale duizendpoten. En hun "Gato Libre" band kan niet verder verwijderd liggen van hun orchestrale of avant-gardistische werk. Ik nodig iedereen met open oren en een sterk hart om eens te luisteren naar "Hada Hada" van Tamura, de meest onwaarschijnlijk harde electronic industrial free jazz, een genre dat enkel op dat album voorkomt. "Nomad" situeert zich aan het andere uiterste van het spectrum, toegankelijke, op Europese muziek gebaseerde jazz, met Franse musette, Weense walsjes, Schotse dansjes, wat klezmer, een beetje flamenco, en dat alles vol melancholie en sympathie. De titel "Nomad" houdt in dat op elk nummer een andere Europese stad wordt aangedaan, en een lokaal muziekje wordt dan keurig ingepakt met een strik rond, om teruggezonden te worden naar het vaderland. De andere twee Europeanen van dienst zijn Kazuhiko Tsumura op akoestische gitaar en Norikatsu Koreyasu op bas. Dit is lichte, frisse, aanstekelijke kamermuziek, en de combinatie van de vier instrumenten, samen met de meersterlijke beheersing ervan door het kwartet, maakt dit een CD die ver uitsteekt boven de middelmaat van gelijkaardige projecten.
Marcel Khalife is een Libanese oud speler en componist, die, gelukkig, zichzelf wat inperkt en een trio-album heeft gemaak, dat in tegenstelling tot zijn orchestrale, bijna filmische werken, een intimitischer en gevoeliger benadering heeft. Hij speelt hier samen met de Oostenrijkse modern jazz bassist Peter Herbert, die als voornaamste sparring partner fungeert op dit album, af en toe ondersteund door Bachar Khalife op percussie. Het album bestaat uit drie lange nummers die uiteraard Arabisch van inslag zijn, maar toch ook moderne, jazzy elementen bevatten, twee muziekgenres die perfect op elkaar kunnen inspelen door hun openheid, hun focus op improvisatie en instrumenteel meesterschap. De echte kracht van dit album ligt in de kwaliteit van het samenspel, dat inderdaad zeer sterk is. Khalife's doel van het album is om een eerbetoon te brengen aan de Palestijnse dichter Mahmoud Darwish, leuk maar hier heb ik verder geen boodschap aan. Toch knappe muziek.
De twee beste mainstream/world jazz CD's ooit door vrouwelijke Belgische jazz-muzikanten gemaakt, hebben veel gemeen met elkaar, al was het maar de zoektocht naar absolute perfectie en het samengaan van strakke composities met emotionele kracht en instrumentele virtuositeit. Voorts hebben beide pianisten een openheid naar de wereld die typerend is. Myriam Alter is van joods-spaanse oorsprong, en groeide op in een omgeving waarin zowel Spaanse, Italiaanse, Zuid-Amerikaanse, als klassieke muziek op het dagelijks menu stonden. En Nathalie Loriers omringt zich met muzikanten van Italiaanse, Joegoslavisch-Jordaanse, Frans-Algerijnse en Belgische oorsprong. België, de melting pot van de wereld...
Myriam Alter - If (Enja Records, 2003) *****
Dit album is van een verbijsterende volgehouden melodische schoonheid, elegantie, rake frasering, ritmische fijnheid, kortom schitterend. Dit is mainstream jazz op zijn best : herkenbaar maar toch creatief, emotioneel zonder opdringerig te zijn, intimistisch met een duidelijke muzikale visie. Eén van de meest verrassende aspecten van dit album is dat de Belgische pianiste/componiste het pianowerk overlaat aan Kenny Werner in plaats van zelf te spelen. Volgens Myriam Alter is Werner de betere pianist en zij de betere componist, en toch is het me niet helemaal duidelijk, maar het blijkt in elk geval een succesvolle keuze te zijn. De andere muzikanten mogen er ook zijn, Dino Saluzzi op bandoneon, John Ruocco op clarinet, en de Masada ritmesectie : Greg Cohen op bas en Joey Baron op drums. Wat dit ensemble brengt is het muzikaal equivalent van een praline van het beste soort. Hoogkwalitatieve ingrediënten, het smelt in de mond, is zeer zoet, maar met een krachtige, degelijke smaak, het resultaat van een vakkundig en virtuoos proces. En je wil zeker meer. En het verrassende is dat het smeltproces ergens binnenin de luisteraar plaatsvindt, zo hartverwarmend mooi is dit album. Dit is mijlen verwijderd van freejazz, mijn excuus hiervoor, maar ik heb ook een zeer sentimentele kant die mainstream van uitzonderlijk niveau wel kan genieten. En dit album behoort hier zeker toe. Esthetisch, elegant, verfijnd, emotioneel, licht, ...
Een ander Belgisch album, "L'Arbre Pleure", dat gerust naast Myriam Alter kan staan, komt van de Belgische pianiste Nathalie Loriers en haar band Chemins Croisés, met Gianluigi Trovesi op clarinet, Karim Baggili op oud, Philipppe Aerts op bas en Joël Allouche op drums. De bezetting van de band en de naam geeft al aan dat hier veel verschillende invloeden aan het werk zijn, Europese, Arabische en Amerikaanse (jazz, weet je wel). De vergelijking met Myriam Alter gaat op in de zin dat de composities sterk zijn, de muzikanten (en dan vooral Trovesi en Loriers zelf) een stuk boven de middelmaat, en een zeer sterke muzikale eenheid en emotionele spankracht het hele album ondersteunt. De toon heeft niet het melancholische van Myriam Alters "If", af en toe is er wat vreugde tussen, zoals in "A Pas Feutrés" (verwijzend naar haar kat?) of "Mister Lee". Het leuke van dit album is dat de vanzelfsprekendheid van de melodieën en het samenspel een melodische en ritmische complexiteit verbergt, en die moet je als luisteraar uiteraard niet opmerken, als je de kracht van het geheel maar met plezier ervaart. En die spelvreugde die druipt gewoon van het geheel af. Prachtig. Voor de kalmere momenten.
Percussionist Ravish Momin komt met een nieuw Tarana Trio, Jason Kao Hwang op viool wordt vervangen door Sam Bardfeld, en Brandon Terzic vervangt Shanir Ezra Blumenkranz op "oud". De muziek krijgt er een heel andere klankkeur door, ondanks het feit dat de instrumenten dezelfde zijn. Net zoals op "Climbing The Banyan Tree" zijn de ritmes en ritmeveranderingen een centraal gegeven, alleen is alles een stuk intenser dan op de vorige. Momins benadering valt moeilijk in een hokje te vatten. De wereldmuziekinvloeden zijn prominent aanwezig, en dan voor de Indiaanse ritmes, soms is de basis van de melodie eerder in de folk terug te vinden, en eerder in de Europese dan in de Aziatische, toch gaat de echte kracht van de CD uit van de improvisaties. Het vioolspel van Bardfeld is minder abstract, minder gevarieerd dan dat van zijn voorganger, maar een stuk hypnotischer, hij schrikt er niet voor terug herhalingen op te zoeken, waarbij hij de noten telkens met een andere intensiteit aansnijdt, en dat mist zijn effect niet. De "oud" is hier een stuk prominenter aanwezig, want voor Blumenkranz was bas het eerste instrument, en de oud kwam slechts op enkele nummers aan bod. En Terzic is goed, hoewel het nogal ondankbaar is om met een instrument dat weinig volume heeft, te moeten optornen tegen het bonkend drumwerk van Momin, zoals in het titelnummer, de oud komt dan ook het best tot zijn recht als die echt solo speelt, zoals in het begin van "What Reward" of begeleid wordt door zeer lichte percussie, zoals in "Tehra" of "Fiza". Dit is een knappe CD, met sterke emotionele draagkracht en spanning, die ik kan aanraden aan iedereen die belangstelling heeft voor de combinatie van freejazz en wereldmuziek.
Henry Kaiser is ook een duivel-doet-al : rock gitarist, jazz gitarist, experimenteel gitarist, maar hier gaat hij de zen-toer op met San Won Park op kayagum, een Koreaanse 12-snarige siter, en met Charles K. Noyes op percussie. Ik ken niets van Aziatische muziek, om eerlijk te zijn moet ik toegeven een afkeer te hebben van Chinese muziek, of van de Japanse muziek die je soms in films ziet. Ik kan dus onmogelijk voor elk nummer oordelen of deze muziek authentiek is, en waar ze werd beïnvloed door het experimentalisme van Kaiser. Ok, je hoort hem natuurlijk elektrische gitaar spelen, vervormd en al, maar of dit experimenteel is weet ik niet, want San Won Park klinkt in mijn oren zelfs nog experimenteler. Wat er ook van zij, deze muziek is mooi, en heeft het effect van Japanse tekeningen : liever enkele rake trekken op een wit blad, als het maar de juiste zijn, dan een gevulde tekening zonder verfijning. Deze muziek is niet meer dan wat getokkel, met heel veel ruimte tussen, met af en toe een aanzet tot melodie, maar nooit echt. Soms is de muziek absoluut bizar, en je moet ook wat wennen aan vreemd gezang af en toe, maar eenmaal je in de sfeer bent, is dit best te genieten. Het eerste album dateert van 1983 (Celluloid), nu is Invite The Spirit 2006 uit bij Tzadik.
Als je ziet dat op een CD hedendaagse topmuzikanten als Marc Ribot, Jon Madof, Jim Pugliese en Mat Maneri samenspelen met onder andere de Afrikaanse zanger Abdoulayé Diabaté, dan denk je "dat gaat vonken geven", en misschien waren mijn verwachtingen te hoog gespannen, want dit is halfwarme, om niet te zeggen lauwe, troep. Het basisconcept van percussionist Sean Noonan was misschien te ambitieus : keltische en Afrikaanse muziek, pop en jazz met elkaar vermengen. Deze CD brengt inderdaad een mix van al deze genres, maar zonder enige authenticiteit, alsof elke scherpte die een mogelijk samengaan zou kunnen verhinderen eruit is gelaten. Je verwacht spetterende ritmes, climactisch samenspel, frisse botsingen, emotionele uitbarstingen, maar niets van dat alles, dit is muziek voor bij de koffie, en dan nog. Ok, toegegeven, af en toe is er eens een scheurend gitaarsolo, maar so what. De muzikanten zijn goed, dat is zo ongeveer alles wat hierover kan worden gezegd.
Jason Lindners debuut, Ab Aeterno, brengt een sprankelende combinatie van jazz en wereldmuziek, in een trio met Omer Avital op contrabas en oud, en Luisito Quintero op alle mogelijke percussie-instrumenten. Lindner zelf speelt piano, met af en toe melodica en mbira. De muziek zelf is vederlicht, verwant aan kamermuziek, met speelse invloeden uit het Midden-Oosten, Afrika en Latijns-Amerika. Maar ook Monk en Bud Powell komen mee over de schouder kijken. Monk en Bach zelfs samen in het licht klassieke "Song for Amos", Bud Powell in "Sure Thing/Glass Enclosure", een mix van twee Powell composities. Op het repetitief ritmische "Montserrate" wordt de piano vervangen door een melodica, en de bas door oud. Lindner is een prima pianist en componist, de melodieën zitten harmonisch en ritmisch prachtig in elkaar, maar het is allemaal zeer beheerst en loopt zelden op een climax. En dat heeft misschien te maken met de speelstijl van de pianist : eenmaal hij een basismelodie in zijn linkerhand heeft, wijkt hij er weinig van af, waardoor het geheel wat vlak overkomt. Anderzijds is de lichtdansende combinatie van piano, bas/oud en handpercussie zo fris en de composities zo onmiddellijk toegankelijk dat ze ideale muziek zijn voor deze zomerse zondachochtend.
World jazz is zoals vele fusion vaak een arrogante poging om verschillende stijlen zonder raakvlak met elkaar te verbinden. Niet zo op deze CD van Tomchess & The Lovedogs, die pas uitgebracht is (te vinden op CD Baby en iTunes), en die een mix brengt van Arabische muziek, jazz (en ambient). Tom Chess zelf speelt ney, oud, blaasinstrumenten, gitaar, djembé, en heeft zijn kennis van deze instrumenten verrijkt door bijkomende opleidingen in Afrika en Azië . Op deze dubbelaar wordt hij begeleid door Shane Shanahan en Ravi Padmanabha op percussie, Nathan Peck op bas en Alicia Rau op trompet, allen doorgewinterde muzikanten met een zeer brede opleiding en ervaring in jazz en wereldmuziek. Het leuke van deze CD is dat de eerste invalshoek de wereldmuziek is, letterlijk, want Tom Chess brengt verschillende nummers eerst solo op oud of ney, en het daaropvolgende nummer brengt eigenlijk hetzelfde thema met de volledige band. Bovendien zijn de muzikanten goed, dat merk je in de lange improvisaties, en dat onderscheidt deze groep van de zovele halfslachtige pogingen van andere bands in hetzelfde genre. De algemene kleur blijft echter sterk wereldmuziek, ook de straatgeluiden of stemmen die af en toe als achtergrond in de mix worden gegooid werken functioneel. Dit is pretentieloze, respectvolle, leuke wereldjazz, verfrissend en licht verteerbaar als een lekker voorgerecht.
Dit is een uitzonderlijke CD, die je moet horen als je houdt van wereldjazz. Sonny Simmons brengt hier een spirituele en muzikale tocht die even repetitief als boeiend is, maar het geheel is overweldigend. Ik heb die CD nu al verschillende keren beluisterd en slaag er niet in om het ene nummer van het andere te onderscheiden, maar dat doet er niet toe, ik denk dat dit nu net het hypnotiserende, trance-creërende effect creëert (niet dat ik hier trillend en bevend met mijn ogen draaiend over de grond lig te rollen, maar toch bijna). Harmonium en synthesizer van Rosie Shakarian leggen een permanente achtergrond, de basclarinet van Brian Glick volgt hen in de diepe ondertonen, maar geeft af en toe accenten, en daar bovenop soleert Sonny Simmons op althobo, een weinig gebruikelijk instrument, dat hij bespeelt met Arabische toonaard, en dat in combinatie met de diepe klank een onwaarschijnlijk klagende toon krijgt. Brandon Evans brengt daar met zijn dwarsfluit of Indische shenai (zoiets wat slangenbezweerders hanteren) wat reliëf in door in contrapunt te spelen, of dezelfde melodie te herhalen. Af en toe wordt er wat gezongen in het Arabisch, de enige percussie is als de clarinettisten wat "tongue-slappen" (hoe zeg je dat in het Nederlands?). Eén uniek concept, herhaald in elk nummer, geeft het album een zeer sterke coherentie uiteraard, maar geloof me, dit is sterk.
Ik kende Frode Haltli niet. Maar dat was een fout aan mijn kant. Hij blijkt een uitmuntend accordeonist te zijn, een instrument dat hij al van zijn zevende levensjaar bespeelt, en waarmee hij tal van prijzen en wedstrijden heeft gewonnen. Maar een instrument beheersen is slechts één ding. De vraag is wat je ermee doet. En daar doet Frode Haltli veel mee. Dit album is prachtig. Het is het muzikale equivalent van op een rustige zomerdag op je rug in het gras naar de wolken liggen kijken en die langzaam aan je voorbij zien trekken. De wolken hebben vorm, maar geen structuur, ze hebben volume, maar geen substantie (en dat is niet negatief bedoeld). Haltli wordt hier perfect begeleid door Arve Henriksen op trompet, die er als naar gewoonte geluiden uithaalt die soms eerder aan een basfluit doen denken, door Garth Knox op viola, en met af en toe zang van Maja Solveig Kjelstrup Ratkje. Deze CD biedt een zeer sterke eenheid van visie, en biedt iets unieks op muzikaal gebied.
De Cracow Klezmer Band blijft stuk voor stuk knappe CD's afleveren. Ook deze is weer om vingers en duimen van af te likken. Maar het is jammer genoeg hun laatste. Jaroslaw Bester, oprichter van de groep, heeft begin dit jaar zijn eigen ensemble opgericht, de Bester Band. En dat is jammer, want deze zuiver akoestische band met viool, accordeon, bas en percussie (en af en toe clarinet) brengt inderdaad klezmer muziek, met het typische melancholische zo eigen aan het genre, maar ze tillen het tot een hoger niveau, weg van de dans, weg van de song, naar een indringende, opjagende, dreigende, donkere, droevige mix van traditioneel met modern. De composities zijn sterk, knap gestructureerd, met veel afwisseling. En de vier muzikanten beheersen hun instrumenten perfect. Deze CD brengt geen nieuwe songs, maar een live optreden ergens midden 2005 met een selectie van hun vorige CD's, alle uitgebracht op het Tzadik label van John Zorn : "Recollections of the Past", "Memento Mori", "Klezmer Rhapsody" staan al op The Warriors, "The Tree Of Life", "The Migration of Souls", "A Devilish Tale"en "The Colors Of The Heavens" komen van Bereshit, and "Awaiting" van De Profundis. Ook hier is geen enkel zwak moment op te bespeuren. Zowel op de trage passages, als op de meest repetitief opjagende stukken met razendsnelle unisono thema's, is hun muzikale expressie van absoluut topniveau. De spankracht die de vier muzikanten in de songs weten te leggen is waarschijnlijk de grootste sterkte van de band : ze houden de aandacht van de luisteraar gevangen van begin tot eind. Jammer dat ze ermee ophouden. Het is nu uitkijken wat de Bester Band ervan maakt.
Ned Rothenberg (sax, clarinet) realiseert hier iets wonderlijks : muziek die buiten elk genre staat. Zijn gekende Sync trio, met Jerome Harris op bas en gitaar, Samir Chatterjee op tabla, wordt aangevuld met de meesterstrijkers Mark Feldman op viool en Erik Friedlander op cello. Voor de kenners van de Radical Jewish Culture Series van het Tzadik label : dit is niet de zoveelste modernisering van klezmer in een ander kleedje. Dit is muziek die op zich staat en eclectisch alle muziekgenres mengt, of er eerder de essentiële uitdrukkingskracht uit puurt om er iets nieuws van te maken. Rothenbergs Sync kwam op de vorige CD's al heel sterk voor de dag door mooie melodieën, knappe ritmes en sterke improvisatie, en dat vol levenslust en passie. Maar de toevoeging van Feldman en Friedlander is een meesterlijke zet : ze geeft de muziek een bijkomende dimensie : iets meer romantiek, iets meer klassiek, iets meer tijdloos. Rothenbergs techniek is absoluut fenomenaal, ook op de shakuhachi, de Japanse fluit, die hij in "Minutia" als een volwaardige zenmeester boven een veellagige schuivende muzikale achtergrond verheft. "Fuga Ladino" vermengt dan weer klassiek met klezmer en flamenco, maar op een suggestieve manier, de compositie ondersteunend (ik bedoel hiermee : dit is geen circus van kijk-eens-hoeveel-stijlen-ik-beheers, maar de invloeden zijn er in functie van de muziek). "Krechtser Shpatsirn" brengt dan de totale mix, van jazzy clarinet-uithalen, walking bass, tabla met karnatisch gezang van Chatterjee, de strijkers die unisono en solo de pannen van het dak spelen in een wervelend geheel. In "Fantazyor" laat Rothenberg zijn meesterlijke beheersing van het circulair ademhalen nog horen, iets soberder maar emotioneel sterker en dit op een cirkelend ritme. Deze CD scoort op alle niveaus : sterke composities, intens samenspel, emotioneel sterke improvisaties, avontuurlijk en tegelijk toegankelijk. In het laatste stuk val je van de ene mood in de andere : de strijkers brengen dramatische dreiging in volle kracht en pathos, de sax huilt op een achtergrond van tabla, een subtiel samenspel tussen pizzicato cello en bas evolueert naar een gezamenlijke improvisatie en modern klassiek. Ren naar de winkel!
Voor de eerste maal in lange tijd gaat Rabih Abou-Khalil terug naar de roots van zijn muziek, zoals hij die al op zijn albums Nafas en Roots & Sprouts bracht. Toen was de Turkse Selim Kusur naast Abou-Khalil op oud, de tweede soloist op de "ney", een Turkse fluit. Op deze CD is dat de Armeniër Gevorg Dabaghyan die "duduk" speelt, een hobo-achtig instrument uit zijn land. De muziek van Rabih Abou-Khalil is zeer herkenbaar, ondanks de veranderende bezettingen die hij op elke CD gebruikt, gaande van mini big-band, over klassiek strijkers-ensemble tot traditionele wereldmuziek. Zijn ritmes zijn complex en constant wisselend, terwijl zijn melodielijn eindeloos kronkelen en vloeien tegen deze ritmewisselingen in, een redelijk uniek concept. En dat concept is leuk. Want het klinkt complex, gezocht en natuurlijk tegelijk. Bovendien laat hij veel ruimte voor improvisatie, en dat kan hij zelf, en zijn begeleidende muzikanten, als de besten. Abou-Khalil is een totaal anders oud-speler dan bijvoorbeeld Anouar Brahem of Dhafer Youssef. Brahem moet het hebben van de zachte toets, terwijl Abou-Khalil een meer percussieve aanslag heeft (je hoort zijn plectrum ook tikken), maar ook veel dieper en emotioneler improviseert. Ik houd van de manier waarop hij op de laagste noten de toon kan aanhouden, dan ruimte laat, dan opnieuw met enkele lange noten de spanning ophoudt, en op een bijna minimalistische manier emotionele diepten (of hoogten zo je wil) tot stand brengt. De duduk van Dabaghyan is een ander instrument dan de ney, ze heeft een iets sentimentelere, bijna meligere klank, maar dat blijft gelukkig beperkt tot het eerste nummer. Michel Godard is zoals gewoonlijk goddelijk, deze keer niet op tuba, maar op serpent, een middeleeuws blaasinstrument dat ook bastonen produceert, en voorwaar ook best als solo-instrument te pruimen valt. Percussionist Jarrod Cagwin is eveneens perfect voor dit soort muziek, en hij speelt dan ook vooral met paukenstokken. Dit is geen jazz, niet te vergelijken met The Cactus Of Knowledge of Journey To The Center Of An Egg, maar het is wel hetzelde muzikale avontuur, vol afwisseling, emotie, melodieuze en ritmische kracht. In de middelmatigheid van deze wereld, is dit opnieuw een verfrissend stukje kunst.
Ned Rothenberg is niet voor één gat te vangen. Hij heeft zeer avant-gardistische muziek gemaakt, maar ook zeer toegankelijke wereldjazz met zijn groep Sync. In afwachting dat de laatste CD met deze bezetting in de rekken ligt (uitgegeven bij Tzadik in januari van dit jaar), toch al een voorsmaakje met hun eerste. Sync bestaat naast Rothenberg ook nog uit Jerome Harris op gitaar en bas, en Samir Chatterjee op tabla en percussie. Welk genre hij ook aanpakt, hij is een fenomenaal saxofonist en klarinetspeler. Zijn bereik is groot en door zijn magistrale beheersing van het circulair ademhalen kan hij melodieën eindeloos rekken. Het eerste nummer "Gamalong" is een Indiase melodie, het tweede "Dad Can Dig" is een echt jazzy nummer, met walking bass en basclarinet, zo weggelopen uit Twin Peaks, in het derde "Lost In A Blue Forest" speelt hij de Japanse shakuhachi. Deze CD raakt vele muzikale genres en verandert ook vaak van sfeer. Het vierde nummer klinkt dan weer een ietsiepietsie Latin, en wordt dan na ongeveer 5 minuten omgevormd in Monks "Misterioso". Het trio slaagt erin om heel veel invloeden te verweven en toch op een coherente manier samen te brengen. In tegenstelling tot zijn recentere werk in "The Fell Clutch" of "The Lumina Recordings" is het Sync Trio minder gericht op het muzikaal avontuur, maar wel op het spelplezier, je hoort de muzikanten genieten van het samenspel, van elkaar assists te geven, en het geheel is daardoor toegankelijk, lichtvoetig, dansend, jubelend, ... een muzikale peppil.
Jerry Gonzalez is het best gekend van zijn Afro-Cubaanse Fort Apache Band, maar op deze CD brengt hij iets totaals anders. Intiem, contemplatief, mooi : een trio met trompet, Spaanse gitaar en handpercussie. Dit is flamenco met een jazzy twist, dit is jazz (Monk, Charlie Parker) met een flamenco twist. Zanger Diego El Cigala zingt op enkele nummers en zijn rauwe flamenco stem brengt nog meer lokale ingrediënten in de mix. Deze muziek is zeer ver verwijderd van de uptempo flamenco dans met veel handgeklap, ze staat op zich, met trage, zorgvuldig opgebouwde melodieën, knappe structuren, met ruimte voor improvisatie. Dit is breekbare, gevoelige, respectvolle, eerlijke muziek, ver verwijderd van de kitsch van de meeste fusion. De percussie, de trompet, de gitaar, de stem : ze passen perfect bij elkaar.
Weinig muziekvormen kennen de expressieve mogelijkheden van free-jazz : authenticiteit en avontuurlijke creativiteit gekoppeld aan collectief samenspel
Stef Gijssels is the author of several books, both fiction and non-fiction, including "De Stem van de Patiënt", "Een Ethische Atheïst Leest de Bijbel", "Emilie & Voltaire, a Collection of Short Stories", "Het Evangelie volgens Lysias". He has reviewed over 700 books. He holds a Master's degree in literature and philosophy. He is also the founder of the "Free Jazz Collective", the world's number one websource on improvised music. In his daily life, he is primarily active as a patient advocate.
